Ár fannst í 7 gagnasöfnum

á Kvenkynsnafnorð

Á Kvenkynsnafnorð, götu- eða bæjarheiti

ár Kvenkynsnafnorð

ár Hvorugkynsnafnorð

ár Karlkynsnafnorð

Á Á-s; Á Á-ið á að vera lítið á

ár 1 -in árar; árar taka djúpt í árinni; árar|blað; ára(r)|tog; ára|glam(m)

ár 2 -ið árs; ár ár eftir ár; árið sem leið; ár|hundrað; árs|áætlun; ára|tal

ár 3 ár og síð

ár atviksorð/atviksliður
Fara í orðabók

ár nafnorð kvenkyn

áhald til að knýja bát með handafli

koma ár sinni fyrir borð

gefast upp

tryggja hagsmuni sína, koma sér í góða aðstöðu

fullyrða (of) mikið, vera (of) stórorður

aðstoða <hann>

reyna með öllum ráðum <að fá hann lausan>

leggja árar í bát

gefast upp

tryggja hagsmuni sína, koma sér í góða aðstöðu

fullyrða (of) mikið, vera (of) stórorður

aðstoða <hann>

reyna með öllum ráðum <að fá hann lausan>

leggjast á árina/árarnar með <honum>

gefast upp

tryggja hagsmuni sína, koma sér í góða aðstöðu

fullyrða (of) mikið, vera (of) stórorður

aðstoða <hann>

reyna með öllum ráðum <að fá hann lausan>

róa að því öllum árum að <fá hann lausan>

gefast upp

tryggja hagsmuni sína, koma sér í góða aðstöðu

fullyrða (of) mikið, vera (of) stórorður

aðstoða <hann>

reyna með öllum ráðum <að fá hann lausan>

taka (of) djúpt í árinni

gefast upp

tryggja hagsmuni sína, koma sér í góða aðstöðu

fullyrða (of) mikið, vera (of) stórorður

aðstoða <hann>

reyna með öllum ráðum <að fá hann lausan>


Fara í orðabók

ár nafnorð hvorugkyn

365 daga tímaskeið

vera kominn til vits og ára

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

það er ár og dagur síðan

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

það er hart í ári

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<hann segist koma aftur> að ári

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<giftast aftur> á efri árum

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<vandinn eykst> ár frá ári

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<hér er frost í jörðu> árið um kring

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<byggingin> er komin til ára sinna

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<margt var öðruvísi> fyrr á árum

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<tíðarfar er með besta móti> í ár

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<mildast> með árunum

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<umferðarslysum hefur fækkað> milli ára

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið

<hún fann ráð við þessu> um árið

vera orðinn fullorðinn

það árar illa

það er orðið langt síðan

þeim hefur fækkað frá einu ári til annars

hún fann ráð við því á sínum tíma

verða mildari eftir því sem árin líða

margt var ólíkt áður fyrr

hann eykst með hverju ári

gifta sig á ný þegar maður er orðinn gamall

hann ætlar að koma aftur eftir eitt ár

veðrið hefur verið mjög gott á þessu ári

byggingin er orðin gömul

hér er frost í jörðu allt árið


Fara í orðabók

ár no kvk
ár no kk
ár no hvk (tímabil)
ár no hvk (gott árferði)
ár ao
taka í árina
vera þungur á árinni
þungur á árinni
vera duglegur á árinni
leggja út allar árar að <ná Viðey til eignar>
Sjá 99 orðasambönd á Íslensku orðaneti

Setningin ekki lengur en til ársins 1993 merkir: til áramóta 1992–1993.

Lesa grein í málfarsbanka


Fremur skyldi nota orðalagið í mörg ár en „til margra ára“.

Lesa grein í málfarsbanka


Orðtakið leggjast á árar/árina með einhverjum og orðtakið leggast/falla/snúast á sveif með einhverjum merkja það sama, þ.e.: hjálpa einhverjum.

Lesa grein í málfarsbanka


Taka djúpt (dýpra) í árinni (ekki: „í árina“ eða „á árinni“, í er þarna atviksorð og undan er skilin forsetningin með, þ.e. taka djúpt í með árinni).

Róa að einhverju öllum árum (ekki „vinna“ eða „stefna“ að einhverju öllum árum).

Lesa grein í málfarsbanka


Þegar heilt ár er helgað ákveðnu málefni, t.d. af Sameinuðu þjóðunum, og því gefið nafn í samræmi við það er ritaður lítill stafur: ár hafsins, ár aldraðra, ár trésins o.s.frv. Sjá § 1.3.3.3 í Ritreglum.

Lesa grein í málfarsbanka


Venjan er að rita eins árs, tveggja ára o.s.frv.

Lesa grein í málfarsbanka


No. árangur, -s, (kk.) er kunnugt í fornu máli, t.d. í Eiríks sögu rauða:

En eg kann þér að segja, Þorkell, að hallæri þetta mun ekki haldast lengur en í vetur og mun batna árangur sem vorar (ÍF IV, 208),

sbr. einnig Veraldar sögu:

Brátt skipaðist árangurinn eftir spásögu Jósefs (f14 (Ver 23));
Og að liðnum þeim sjö vetrum tók árangur að spillast og óx sultur víða um lönd (f14 (Ver 24)).

Hér er merkingin ‘árferði’. Uppruni orðsins er ekki ljós. Það kann að vera myndað úr ár að viðbættu viðskeyti (-angr), sbr. d. åring, en Ásgeir Blöndal telur að árangur sé „vísast“ leiddur af orðinu árgangur. Sú orðmynd er reyndar til sem lesbrigði í yngri heimildum en hér voru nefndar. – Gegn breytingunni árgangur > árangur mælir e.t.v. að -r- er stofnlægt í árangur og enn fremur eru dæmi um orðmyndina árgangur mun yngri og færri en hin. Þetta þarfnast frekari athugunar.

Í síðari alda máli er fornmálsmerkingin nánast horfin en á grundvelli tilgreindra dæma má gera ráð fyrir að merkingin sé þrenns konar:

1. ‘afleiðing; (góð) niðurstaða’: ná góðum/ágætum árangri; reyna e-ð án árangurs; Það hafði engan árangur (m19 (PMMið 135)).
2.‘arður; afkoma; ábati’: e-ð er vesæll árangur (fyrir/hjá e-m); við sátum báðir við sama árangur og kunnum ei vænta annars betra (s18 (BH 48)).
3. ‘árferði; ársafurðir’: eg lifi ekki við þann árangur sem hér er (s18 (BH 48)).

Ef dæmin eru skoðuð í tímaröð, hin elstu fyrst, verður merkingarþróunin auðskilin og hana má sýna svo: (1) ‘árferði’ > ‘ársafurðir’ > (2) ‘arður’ > ‘afkoma’ > (3) ‘afleiðing; (góð) niðurstaða’.

Jón G. Friðjónsson, 21.2.2015

Lesa grein í málfarsbanka

ár
[Eðlisfræði]
[enska] year

ár
[Endurskoðun]
[enska] year

Ár
[Hugbúnaðarþýðingar]
[enska] Year

ár
[Sjómennsku- og vélfræðiorð]
[enska] oar

ártal hk
[Upplýsingafræði]
samheiti ár, ársetning
[franska] année,
[enska] year,
[norskt bókmál] år,
[hollenska] jaar,
[þýska] Jahr,
[danska] år,
[sænska] årtal

1 á, †ó̢, †ó kv. ‘vatnsfall, fljót’; sbr. fær. á, nno. å, fsæ. og fd. , fe. éa ‘vatn, fljót’, fhþ. aha ‘vatn, fljót, straumur’, gotn. ahwa < germ. *ahwō. Skyld orð eru lat. aqua ‘vatn’, rússn. (baltn.?) árheitið Oka; sbr. ennfremur ísl. aga (2), agi (2), agðast, ey (1), ægir (2), ægja (2), öglir, ögur (5) og ögurstund.


2 á s. (18. öld) s.s. æja (2).


3 á fs. (ao.) ýmist í eiginlegri merkingu um stað eða tíma eða þá óeiginlegri merkingu í ýmsum samböndum; sbr. fær. á, nno. å, fsæ. og fd. , nd. < oppaa, fe. on, fhþ. an(a), gotn. ana < germ. *an(a), sbr. gr. anà, lat. an- í an-hēlāre ‘anda djúpt, kasta mæðinni’. Sjá á- (6).


4 á ao. ‘alltaf’; vafasöm orðmynd, en kemur e.t.v. fram í á meðan og á síðan, sbr. ennfremur ao. ávallt; er, ef rétt reynist, áherslulítil mynd < *aiw(a), sbr. ao. ey (3), æ (2) og ævi.


5 á uh. (17. öld); uppruni óviss, e.t.v. sama orð og d. a, ah, no., fsæ. og sæ. ah, nhþ. ach, fhþ. ah. Ef orðið er gamalt og arftekið í íslensku, gæti það verið < frnorr. *ah, sbr. fhþ. ah, en d., no. og sæ. orðmyndirnar virðast a.m.k. hafa orðið fyrir áhrifum frá þýsku. Einnig bregður fyrir í íslensku uh. a í svipaðri merkingu og á, sbr. og so. að áa við ‘segja á’.


6 á- forliður samsetninga; sbr. gotn. ana-, fe. on-, fhþ. ana-, gr. ana- og ísl. fs. á; ýmist gamalt forskeyti, einkum sagnleiddra orða, sbr. ábítur, fe. onbītan ‘snæða’; ágætur, fe. ongietan ‘fregna’; áþján, gotn. anaþiwan ‘undiroka’ eða forskeytt fylgiorð (fs., ao.), sbr. ádrepa, drepa á; áhrínsorð, hrína á; áleitinn, leita á o.fl.) og er oft erfitt að greina á milli þessa tvenns í íslensku. Forskeytið á- heldur tíðast eiginlegri (staðarlegri) merkingu, en fær þó stundum óeiginlega merkingu, t.d. fullnaðartákngildi. Til er og að það merki ‘í þá átt’ e.þ.u.l., sbr. álíkur, áleiðis o.fl.


1 ar, ⊙ár h. (17. öld) ‘rykkorn í sólargeisla’; e.t.v. sk. hjaltl. ar ‘smáhreyfing, smákorn’, ar ‘hreyfast mjög hægt’, nno. arra ‘titra, kvika, dragnast áfram’ og af sömu rót (ie. *er-) og lo. ern og ör (3) og so. arka (2), arla og e.t.v. örla (s.þ.). Víxlmyndin ár, sem bregður aðeins fyrir, er tæpast upphafleg, heldur er lengingin (a > á í framstöðu) síðar til komin. Af ar er dregið no. aragrúi k. ‘mikill fjöldi’; (ar, ár tæpast < germ. *arha- sk. fi. árcati ‘skín,…’ og arká- ‘geisli,…’).


1 ár, †árr, †ó̢rr k. ‘púki, ári; †sendiboði, engill’; sbr. gotn. airus, fe. ār, fsax. ēr ‘sendiboði’. Uppruni óljós, e.t.v. af sömu rót og íð, iðja (1), eið og lat. eō, īre ‘ganga’. Sjá árna og árátta og ári.


2 ár, †ó̢r kv. ‘verkfæri til að róa með’; sbr. fær. ár, nno. år, sæ. år, åra, d. åre, ne. oar, fe. ār, (to. í finn. airo); < germ. *airō. E.t.v. sk. gr. oíāx ‘ár, árarhlummur’ og fi. īṣá̄ ‘vagnstöng’, lith. ailė, lettn. ailis ‘stöng’ og lith. íena ‘vagnstöng’ (*ei-, *oi- + r, s, l, n). Sjá æra (4).


3 ár h. ‘tímaeining, 12 mánuðir (365 dagar); góðæri, ársæld; heiti á rúnastafnum a’; sbr. fær. ár, nno., sæ. og d. år, fe. géar, fhþ. jār, ne. year, nhþ. jahr, gotn. jer; < germ. *jēra-. Sbr. og gr. hó̄rā ‘árstíð’, hō̃ros ‘ár’, fsl. jara ‘vor’, fpers. (avest.) yārǝ ‘ár’, lat. hōrnus ‘ársgamall’ (< *hō-i̯ōrinos). Af ie. *i̯ē-, *i̯ō- ‘ganga’, sbr. ánn (1), og er þá líkl. átt við rás tímans eða gang sólar, eða hækkandi sólargang, sbr. góðærismerkingu norr. orðsins og vormerkingu hins slavneska. Germanir hinir fornu miðuðu annars tímatal sitt meir við gang tungls en sólar og töldu tímann í vetrum og nóttum. (Annað germ. orð um ár er gotn. *aþn sem svarar til lat. annus (< *atnos), e.t.v. sk. fi. átati ‘gengur’). Sjá árangur, æra (3), ær (4) og ánn (1).


4 ár h. ‘upphafstími, árdegi’: um morguninn í ár; ár ao. ‘snemma’. Sbr. nno. år, fær. ári (í morgin ári), fe. ǣr, fhþ. ēr, gotn. air ‘snemma’, sbr. ísl. árla (s.m.), sæ. arla, d. årle (s.m.). Sk. gr. ē̃ri ‘árla’, á̄ri-ston ‘árbítur’, fpers. (avest.) ayarǝ ‘dagur’. E.t.v. af ie. rót *ai- ‘brenna, lýsa’ í eimur (1), eisa (1) og eldur (s.þ.). Sbr. ennfremur morgunsár, í morgunsárið. Germ. *air(i) < ie. *ai̯eri eiginl. stf. af ie. *ai̯er- ‘dagur, dögun’.


5 Ár- í forliðum mannanafna eins og Ársæll, Árbjörg og Árný, vísast s.o. og ár (3).


ár(r) l. † ‘sem er eða gerist snemma’: á árum degi ɔ snemma dags, sk. ár ao. og árla ao.