æði fannst í 7 gagnasöfnum

æða Sagnorð, þátíð æddi

æði Kvenkynsnafnorð

æði Hvorugkynsnafnorð

æður Kvenkynsnafnorð

æja Sagnorð, þátíð áði

æða 1 -n æðu; æður, ef. ft. æðna

æða 2 æddi, ætt

æði -ð æðis æði|gangur

æður -in æðar; æðar við sáum æðina á hreiðrinu

æja 1 áði, áð þeir áðu við ána

æja 2 æjaði, æjað þótt þeir æi/æjuðu allan daginn

æða nafnorð kvenkyn líffræði/læknisfræði

himna aftast í auga þar sem æðar þess liggja, æðahimna


Fara í orðabók

æða sagnorð

ana eitthvert hratt og óhugsað

hann æddi hugsunarlaust yfir götuna

forstjórinn æddi inn án þess að heilsa nokkrum manni

kona kom æðandi og færði leikstjóranum blóm


Fara í orðabók

æði atviksorð/atviksliður

til áherslu: mjög

þekking mín er æði takmörkuð

ferðamennirnir voru orðnir æði þreyttir þegar þeir komust til byggða


Fara í orðabók

æði nafnorð hvorugkyn

ofsi, skapofsi með ógnvænlegu látæði

<þetta> er (alveg) æði

þetta er fífldirfska, bilun

þetta er frábært, stórkostlegt

vera vandaður í orðum og athöfnum

þetta er óðs manns æði

þetta er fífldirfska, bilun

þetta er frábært, stórkostlegt

vera vandaður í orðum og athöfnum

<þykja vandaður> til orðs og æðis

þetta er fífldirfska, bilun

þetta er frábært, stórkostlegt

vera vandaður í orðum og athöfnum


Fara í orðabók

æður nafnorð kvenkyn

kvenfugl æðarfugls


Fara í orðabók

æja sagnorð

stoppa og hvíla sig á ferðalagi

við áðum eftir fimm tíma akstur og fengum okkur hressingu

æja hestinum

leyfa hestinum að hvíla sig


Fara í orðabók

æði no hvk (ofsafengin framkoma)
æði no hvk (eðli)

æja so
æja so (kveina)

1) Sögnin æja í merkingunni: hvíla(st) á ferðalagi.
Kennimyndir: æja, áði, áð.

2) Sögnin æja í merkingunni: veina.
Kennimyndir: æja, æjaði, æjað.

Lesa grein í málfarsbanka

æða
[Læknisfræði]
samheiti æðahimna
[enska] choroid,
[latína] choroidea

geðhæð
[Læknisfræði]
samheiti oflæti, æði
[enska] mania

æði
[Lögfræðiorðasafnið]
[skilgreining] Brjálsemi, það að vera óður.
[skýring] Sjá skýringu við óðs manns víg.

æð, æður, †é̢ð, †é̢ðr kv. ‘pípa sem blóð eða sogæðavökvi í líkömum æðri dýra flyst eftir; gas-, vatns- eða rafleiðsla; samgönguleið; (aflangt) málmgrýtis- eða berglag; smávegis skáldgáfa,…’. Fyrstnefnda merkingin upphafleg, hinar afleiddar. Sbr. fær. æðr, æður, nno. æd, åder (åd, æder) kv., nsæ. åder, ådra kv. (fsæ. ādher, āþra), nd. åre (fd. athræ) ‘æð’ (í fsæ. merkir āþra vöðva, sin og blóðæð). Sbr. ennfremur fe. ǣdre, ǣder kv. ‘blóðæð,…’ (í ft. ‘nýru’), mlþ. āder ‘æð, sin’ (í ft. ‘innyfli’), fhþ. ādara, ādra, mhþ. āder, ādre kv. ‘æð, sin’, nhþ. ader kv. ‘æð’, sbr. og fhþ. in-ādiri, mhþ. in-ǣdere ‘innyfli’. Orð þessi hafa verið tengd við gr. ē̃tor h. ‘hjarta’ og ē̃tron ‘kviður, kviðarhol’ og fír. inathar ‘innyfli’. Frekari ættfærsla óviss; æð, æður < germ. *ēðri(ō) (*ēþr(i)ō), stofnlæga r-ið fallið brott í ísl. orðunum, skilið sem nf.-tákn. Líkl. er viðliðurinn í fhþ. inuodili ‘innyfli’ af þessum toga (hljsk.), sbr. fír. inathar (< *en-ōtro-). Sjá æða (2) og æðra.


1 æða kv. (19. öld) ‘æðarkolla, æðarfugl’. Sjá æður (1).


2 æða kv. (nísl.) ‘æðahimna’ (nýy.). Sjá æð.


3 æða l.ób. (17. öld) † ‘æxlunarfús (um svín)’; sbr. nno. øde kv. ‘kynhvöt, losti’. Sjá æði (1 og 2), æður (3), óður (2) og æða (4).


4 æða, †œða s. ‘ólmast, hamast; geysast áfram, flana; gera óðan,…’; sbr. fær. øða ‘trylla, gera óðan’, fe. wēdan, fsax. wōdian, fhþ. wuoten, nhþ. wüten ‘vera trylltur, geysast’; æða < *wōðian, sbr. lo. óður. Í nísl. er so. æða líka höfð í merkingunni ‘að vera blæsma (um geitur)’, sbr. æða (3). Sjá óður (2), æði (1 og 2) og æður (3).


1 æði, †œði h. (†kv.) ‘vitfirring, geysingur, asi’; sbr. fær. øði kv. (s.m.); < *wōðī(n)-, sbr. lo. óður; sbr. og fhþ. wuot, nhþ. wut ‘ofsi, ofsareiði,…’. Sjá æða (3 og 4), æður (3), Óðinn og óður (2); ath. æði~(2).


2 æði, †œði h. ‘eðli; hegðun, hátterni’; sbr. nno. ø h. ‘hneigð, löngun,…’. Vísast af sama toga og æði (1), sbr. að óður (1) er haft bæði um hug eða geð, skáldskap og æðisgang. Tæpast tengt Óður (3) og æðri (sbr. Jan de Vries og F. Holthausen). Orðið kemur líka fyrir sem viðliður sams. eins og látæði).


3 æði-, †œði- forliður sams. eins og æðikollur, æðiregn, æðistór o.fl. Sjá æði (1).


1 æður, †é̢ðr kv. ‘æðarkolla, æðarfugl’ (ft. -ar, -ir, -ur, ⊙-rar); sbr. fær. æða, nno. æd, æ, ær (æfugl, æ(da)rfugl), msæ. åda (sæ. máll. åd, ad(a), ära, sbr. og e.t.v. fsæ. örn. Adhöö), d. edder(fugl) to. úr ísl., sömuleiðis lþ. og nhþ. eider, to. tengt dúnverslun. Uppruni óviss, orðið kemur aðeins fyrir í norr. málum og sem to. í þ. og í lappn. āda-, aktā, hawdæ; æður e.t.v. < *ēði- og sk. fi. ātí-, ātí̄ kv. ‘vatnafugl’, en sjá önd (1). Aðrir ætla að æður sé < *awiðō- (sbr. lappn. to.) og í ætt við lat. avis ‘fugl’.


2 æður, †é̢ðr kv. ‘blóðæð,…’. Sjá æð.


3 æður l. (18. öld) ‘trylltur’; < *wōðia- sbr. lo. óður, æða (4), æði (1 og 2).


4 æður, †œðr l. ‘sem unnt er að vaða, væður’; < *wōðia- af so. vaða, sbr. væður og nno. vøda ‘búa e-n til vöðslu’. Sjá vaða.


1 æja kv. (nísl.) ‘biti eða ögn af e-u,…’. Uppruni óviss og engar beinar samsvaranir í grannmálum. Hafi upphafl. merk. orðsins verið ‘fóður- eða matarögn’ gæti það verið í ætt við æja (2) og agn og áivangr, áfangi og æja þá < *ahjōn. Ólíklegri eru tengsl við ögn (1), agl og ax. Sjá æja (2) og æingur.


2 æja, †é̢ja s. ‘hvíla hesta og lofa þeim að bíta,…’. So. virðist ekki eiga sér beina samsvörun í grannmálunum, en er líkl. < *ahjan og e.t.v. í ætt við fi. aśná̄ti ‘étur’ og áśna- ‘matgráðugur’ og gr. ákolos ‘biti’. Sjá áfangi, agn, æingur og æja (1).


3 æja s. (17. öld) ‘segja æ, kveinka sér, hljóða’; sbr. nno. æa ‘segja æ, tjá óbeit eða viðbjóð’. Sjá æ (1 og 3).