óss fannst í 6 gagnasöfnum

Ós Karlkynsnafnorð, örnefni

ós Karlkynsnafnorð

ós 1 -inn óss; ósar á skal að ósi stemma; ós|mynni

ós 2 -ið óss

ós nafnorð karlkyn

staður á strönd þar sem á fellur til sjávar


Fara í orðabók

ós no kk
ós no hvk
ósinn á <ánni>
allt stefnir að einum ósi

þgf.et. ósi eða ós, ef.et. óss.

Lesa grein í málfarsbanka

1 ás, †áss, †ó̢ss k. ‘guð úr goðahópi norrænna manna (að fornu)’; sbr. fær. ásur, (fd. rúnarista (400 e.Kr.) asu-(gisalas) pn.), fe. ōs ‘guð’, fhþ. ans-, ansi- í mannanöfnum, gotn. (lat.) anses ‘hálfguðir’. Uppruni umdeildur. Líkl. sk. fi. ásu- ‘lífsandi, veröld’, fpers. (avest.) ahura (< *n̥sura-) ‘(sérstakur) guð, goðvera’, e.t.v. sk. andi (1) og anda s. Aðrir telja orðið í ætt við ást (1) og unna (1) og loks hefur það verið tengt við hett. hassus ‘konungur’, gr. (h)ēnía ‘taumur’, lat. ānsa og ísl. æs, og væri þá átt við bindandi og stjórnandi goðmögn. Sjá Ás- (5) og Æsa (4).


1 ós, †óss k. ‘ármynni, mynni; uppspretta, upptök’; sbr. fær. ósi, nno., sæ. og d. máll. os; < germ. *ōsa-; sbr. lat. ōs (ef. ōris) ‘munnur, mynni, rönd’, ōra ‘brún, strönd,…’, ōstium ‘ármynni, aðgangsleið’, lith. úostas ‘ármynni’; af ie. *ōus-, *ǝus- ‘munnur’, sbr. fsl. usta, fprússn. austo ‘munnur’ (hljsk.). Af sama toga er fe. ōr h., ōra k. ‘brún e-s, byrjun’ (< *ōza-, *ōzan-). Sjá ósi.


2 ós h. (19. öld) ‘reykur af lampa- eða kertaljósi’; ósa s. ‘gefa frá sér reyk (vegna ófullkomins bruna), einkum um lampa’. Vísast to. úr d. os og ose (í s.m.), sbr. og nno. og sæ. os, osa í svipaðri merk., og ísl. -ósa (1) og óss (2). Uppruni umdeildur; sumir telja ós < *ōts-, sk. lat. odor ‘þefur, lykt’ og lith. úodžiu, úosti ‘þefa, lykta’, aðrir < *wō-s- sk. fi. vāsa- k. ‘angan’, vá̄ti ‘blása’, þ. wehen, ísl. vindur (1). Sjá -ósa (1) og óss (2).


oss, †óss fn., þf. og þgf. af vér; sbr. fær. os(s), osum og nno., sæ. og d. os, nhþ. uns, fe. ūs, gotn. uns, unsis; < *n̥s- sk. lat. nōs, rússn. nas (oss, vér). Líka notað sem efn. (í ft.) í físl. ossir, ossum. Ath. vor (2) og okkar.


1 óss, †ó̢ss k. † ‘heiðinn guð’; < *ansuz. Sjá ás (1).


2 óss l. † ‘frussandi, gneistandi,…’. Sjá -ósa (1) og ós (2).