þarna fannst í 4 gagnasöfnum

þarna atviksorð/atviksliður

einmitt þar á þeim stað sem bent er á, þar

þau búa þarna á efstu hæðinni

þarna á horninu er pósthúsið


Sjá 2 merkingar í orðabók

Viðskeytið -na hefur sterka bendivísun og var það algengt í fornu máli, sbr.:

þá spurði Halli hvað hann segði tíðinda. Ekki enna, [< enn-na ‘enn þá’]“ sagði hann (ÍF IX, 74);
Eigi þérna [‘ekki þér þarna’] (Mork 280);
Er þatna [‘er það svo’] (f14 (Pst 459)).

Í nútímamáli má sjá –na-viðskeytið í ýmsum smáorðum, t.d.: gjarna; hana (nú); hérna, núna; svona; þarna og í gærna (m19 (JThSk II, 257)).

Orðasambandið alla vega/vegana er algengt í fornu máli og þar ber tvenns að gæta. Í fyrsta lagi er þar á ferð flt.-myndin vegar (ekki vegir) og í öðru lagi kemur viðskeytið -na fram í allnokkrum afbrigðum, t.d.:

stóðu alla vega [‘algerlega; að öllu leyti’] mót Gyðingum (Stj 456);
alla vegna [‘hvarvetna; alls staðar’] um jörðina (1. Mós 1, 2 (Stj 10));
Fjóra menn sendi hún fjögurra vegna [‘á fjóra vegu; í fjórar áttir’] í byggðina (Flat II, 105).

Á 16. öld hljóp mikill vöxtur í viðskeytið en hér verður aðeins eitt dæmi tilgreint úr Guðbrandsbiblíu:

beggja vegana hjá portinu (Esek 40, 7 (GÞ)) > beggja vegna.

Í síðari alda máli eru auðfundin fjölmörg dæmi um fornu merkinguna, t.d.:

Þess vegna sé og manni þeim alla vegana [‘með öllum hætti’] hallmælt, sem hefur í ljós leitt sögu þessa (m18 (Klím 9));
tekur oss vara fyrir djöflinum það hann sífellt veiti oss eftirgöngu alla vegana (1. Pét Form (OG)).

Í nútímamáli er loks að finna nýja merkingu ‘hvað sem öðru líður; að minnsta kosti’, t.d.:

Hann sagðist kannski verða of seinn en lofaði að koma alla vega;
Maður sem svíkur vini sína er alla vegana orðinn óalandi og óferjandi;
Jólin koma frá hjartanu, alla vega hjá börnunum;
Hann skal alla vega fá að bæta tjónið sjálfur.

Hér kann að gæta áhrifa frá ensku (anyway).

Jón G. Friðjónsson, 2.4.2015
 

Lesa grein í málfarsbanka

þar(f)na, þar(f)nast s. ‘þurfa,…’; sbr. fær. og nno. tarna; so. líkl. leidd með n-viðsk. af lo. þarfur eða so. þarfa. Af þarfna eru leidd no. þarfnaður k. og þar(f)nan kv. ‘þörf, vöntun’, sbr. nno. tarnad, utarnad ‘ógagn’ og fær. tarn h., tarni k. ‘töf, tímasóun’. Sjá þarfa, þarfur og þörf; þerna (1), -þerna og þermlast.


1 þarna s., þarnaður k., þarnan kv. Sjá þar(f)na.


2 þarna ao. ‘á þeim stað’; af þar með -na-viðsk., sbr. hér: hérna, : núna. Sjá þar.