aðall fannst í 6 gagnasöfnum

aðall -inn aðals vera af aðli; aðals|nafnbót

aðall nafnorð karlkyn

stétt sem nýtur forréttinda, einkum ættir sem konungar á tímum lénsskipulags veittu forréttindi


Fara í orðabók

aðall no kk (yfirstétt)
aðall no kk (einkenni)
vera af aðli

aðall kk
[Upplýsingafræði]
samheiti aðallinn, aðalsmannatal, aðalsmenn, ættartign
[sænska] adlen,
[franska] noblesse,
[enska] nobility,
[norskt bókmál] adel,
[hollenska] adel,
[þýska] Adel,
[danska] adel

aðall
[Lögfræðiorðasafnið]
[skilgreining] Þjóðfélagsstétt sem nýtur forréttinda skv. lög­um og hefð.
[skýring] Stétt aðalsmanna (eins og var með­al ýmissa annarra þjóða) var aldrei til á Íslandi, en árið 1258 skipaði Noregskonungur Gissur Þorvaldsson jarl (sem var hár aðalstitill) yfir nokkrum héruðum á Íslandi, með óvissri heimild fyrst í stað. Gissur bar jarlsnafn til dauðadags, 1268. Um réttarstöðu aðalsmanna fyrr á öldum sjá að nokkru hirðlög. Á síðari hluta miðalda, og jafnvel síðar, fengu allnokkrir Íslendingar aðalsnafnbætur frá konungi (þeir öðluðust riddaratign eða voru „herraðir"), en óljóst er hvaða réttaráhrif fylgdu þeim nafnbótum, sem ekki voru heldur til frambúðar. Í stjórnarskrá um hin sérstaklegu málefni Íslands frá 1874 segir, í 60. gr.: „Öll sérstakleg réttindi er lögin hafa bundið við aðal, nafnbætur og tign, skulu vera af tekin." Ákvæðið hafði í reynd ekki raunhæfa þýðingu hér á landi á þeim tíma eða síðar, a.m.k. hvað varðaði aðalstign.

aðall k. ‘yfirstétt (einkum í lénsþjóðfélagi); eðli eða höfuðeinkenni; meginhluti e-s’; sbr. d. adel, fe. æðel ‘tiginborinn’, æðele ‘göfugt ætterni’, fhþ. adal ‘ætt, ættgöfug fjölskylda’, gotn. aþala- í pn. Athalaricus. Orðsiftin sýnist leidd af ie. *ato- ‘foreldri, faðir’, sbr. gotn. atta, fsl. otĭcĭ ‘faðir’, og merkja í öndverðu arfleifð frá ættfeðrum eða -mæðrum. Önnur orð af sama stofni eru aðili, eðli, óða, óðal, öðlast og öðlingur (1). Merkingin ‘yfirstétt eða lénsaðall’ í norr. málum er fengin að láni úr þ.