das fannst í 2 gagnasöfnum

1 das h. (17. öld) † ‘ákefð við verk’; óðadas h. ‘óðagot, fum’; sbr. og dasi k. (19. öld) aukn. á fljótfærum manni. Uppruni ekki fullljós, en e.t.v. af sama toga og dasa. Upphafl. merk. orðstofnsins e.t.v. ‘að blása, þyrla, rjúka’ e.þ.h. og þaðan hafa svo ólíkar merkingar kvíslast, sbr. sundurleitar merkingar skyldra orða eins og dúsa (3 og 4) og dofi og þ. toben ‘æða’. Sjá dasa og dási.


2 das h. (um 1700) ‘blaut og óþrifaleg fataplögg; innyfli úr stórgrip; fiskúrgangur (slóg og hausar o.fl.)’; dasfiski h. ‘úrgangsfiskur, tros’. Sbr. fær. dassvátur ‘gagnblautur’, dassi ‘ræfilslega klæddur maður’, nno. dass ‘blaut mýri, kviksyndi’, dassa ‘slóra, dútla við; óhreinka, ata út, sulla’. Nno. og fær. orðin sýnast helst eiga skylt við ísl. dessast (sjá dess) og dissa (< *datts-), sbr. detta. Ef das er af sama toga hefur s-ið styst; e.t.v. meðfram fyrir áhrif frá dasa. Annars getur das beinlínis verið sk. so. að dasa(st), sbr. að sá orðstofn er líka hafður um e-ð slakt og linkulegt.


dasa s. ‘lýja, örmagna, hálfrota’; dasast s. ‘verða þreyttur eða máttvana’; das h. ‘þreyta, magnleysi’; dasi k. ‘lélegur hrútur; þunglamalegur og seinlátur maður; sóði; ómerkilegur strákur, óráðsíubelgur’. Sbr. nno. dasa ‘vanmegnast’, dase k. ‘vanburða skepna, skussi’, sæ. máll. dasa ‘liggja í leti’, jó. das ‘svimi’, dase ‘slæpast’, me. dasewen ‘myrkvast, verða ringlaður’, mhþ. dæ̂sic ‘þögull, heimskur,…’. Sk. dás, dási og dæsa. Oftast er talið að orðsift þessi sé náskyldust orðum eins og lat. fatīgō ‘þreyti’ og famēs ‘hungur’ (af ie. rót *dhē-, *dhǝ-), en eins líklegt er að hér séu á ferð víxlmyndir við germ. *dwas-, *dwēs- (sbr. fe. dwǣs ‘heimskur, sljór’) sem misst hafi w-ið vegna áhrifa frá skyldum orðmyndum þar sem kringt sérhljóð fór á eftir því, sbr. fær. dósin ‘drungalegur’, ísl. dos o.fl.; sbr. ennfremur merkingartilbrigði so. að dæsa. Sumar merkingar í dasi minna á das (2) og styðja enn frekara hugmyndina um skyldleika þessara orðstofna. Sjá das (1), dási og dæsa; ath. dósi.