ertur fannst í 6 gagnasöfnum

erta Kvenkynsnafnorð

erta Sagnorð, þátíð erti

erta 1 -n ertu; ertur, ef. ft. ertna ertu|rækt

erta 2 erti, ert

erta nafnorð kvenkyn
einkum í fleirtölu

fræ ýmissa plantna af ertublómaætt, borðuð sem grænmeti


Fara í orðabók

erta sagnorð

áreita, trufla (e-n), valda (e-m/e-u) óþægingum

tóbaksreykur ertir lungun

gerviefni geta ert húðina

börnin ertu karlinn með grettum og geiflum


Fara í orðabók

erta no kvk
beiskur ertu drottinn minn
<núningurinn> ertir <húðina>

ertur no kvk flt

örva
[Læknisfræði]
samheiti áreita, erta
[enska] stimulate

ertur kv
[Matarorð úr jurtaríkinu]
[skilgreining] ættkvísl plantna af ertublómaætt;
[skýring] einærar jurtir með jafnfjöðruð blöð sem enda i vafþræði; aldinið er belgur með hnöttóttum eða marghyrndum fræjum (ertum)
S.e. garðerta; Sbr. baunir
[norskt bókmál] erter,
[danska] ærter,
[enska] peas,
[finnska] herneet,
[franska] pois,
[latína] Pisum,
[spænska] guisante,
[sænska] ärter,
[ítalska] legume,
[þýska] Erbse

erta
[Sjómennsku- og vélfræðiorð]
[enska] irritate

garðerta kv
[Plöntuheiti]
samheiti ertur, garðertur, gulertur, matarertur, matbaunir
[spænska] arveja,
[þýska] Gartenerbse,
[danska] haveært,
[enska] garden pea,
[latína] Pisum sativum subsp. sativum var. sativum,
[franska] petit pois

1 erta kv., í ft. ertur, †ertr ‘fræ ýmissa plantna af ertublómaætt’; sbr. fær. ertur, nno. ert, sæ. ärt, d. ært, fsax. erit, mlþ. erwete, fhþ. araweiz, arwiz. Líkl. < germ. *ar(a)w-ait, leitt af *ar(a)w- af *er(e)g(h)-, erog(h)- ‘baun, belgávöxtur’, sbr. lat. ervum ‘belgávöxtur’, gr. órobos ‘fóðurerta’. Orðið er tæpast af ie. uppruna, heldur fornt farandorð, e.t.v. ættað frá löndunum við austanvert Miðjarðarhaf. Síðari liðurinn -ait í germ. gæti verið afleiðsluending eða átt skylt við fe. āte, ne. oats ‘hafrar’ og ísl. eitill.


2 erta, ertuönd kv. (um 1700) ‘urtönd’. Sjá arta (1), ertla og ört.


3 erta s. ‘skaprauna, stríða, reita til reiði, espa’; ertinn l. ‘stríðinn’; ertni kv. ‘stríðni’; erting kv. ‘stríðni; áreitni’. Sbr. fær. erta ‘stríða, espa’, ertingarsamur ‘stríðinn’, nno. erta ‘stríða’, sæ. ärtas ‘stríðast á’. Uppruni ekki fullljós; erta < *artian og e.t.v. sk. fi. ardáyati ‘æsir, espar,…’, sbr. árdati, r̥dáti ‘flóir, ókyrrist’ af sömu rót *er- og lo. ern og ör; eða í ætt við gr. árdis ‘broddur’, fír. aird ‘oddur, punktur,…’ og þá e.t.v. rótskylt ísl. ör ‘far eftir sár’.