fim fannst í 5 gagnasöfnum

fimur fim; fimt STIGB -ari, -astur

fimur lýsingarorð

liðugur, flinkur

hann er sérlega fimur sundmaður

hún lék á píanó með léttum og fimum fingrum


Fara í orðabók

fimm, †fim to. ‘5, einum meira en fjórir’; sbr. fær. fimm, nno., sæ. og d. fem, fe. og fsax. fīf, fhþ. fimf, finf, ne. five, nhþ. fünf, gotn. fimf. Germ. *femf(e) hefði átt að verða *fíf eða *féf í norr., en m-ið hefur haldist fyrir áhrif frá fim(m)ti og fim(m)tán. Samsvarandi to. í öðrum ie. málum hafa -nk- í stofni, sbr. lat. quinque (< *penque), gr. pénte (pémpe), lith. penkì, fi. páñca. Ie. *penke > germ. *fenhw(e) > *finhw- og hw svo orðið f, sbr. ylgur: úlfur. Erfitt er að skýra uppruna orðsins fimm sem og annarra frumtöluorða í ie. málum. Helst hafa menn hugsað sér ættartengsl við fingur og þ. faust (< *funhsti-) ‘hnefi’, fsl. pe̢stĭ (s.m.) og væri þá tekið mið af krepptum hnefa eða fingrum annarrar handar. Vafasamt, orðið líkl. sams. Af fimm eru leidd fimmt kv., sbr. fær. fimt (< frnorr. *fimfti-), sbr. fi. paṅktí- (s.m.) og fsl. pe̢tĭ ‘fimm’, raðtalan fimmti, sbr. fær. fimti, d. femte, fe. fīfta, gotn. fimfta, lat. quintus, lith. peñktas, to. fimmtán ‘15’, sbr. fær. fimtan, nno. femtan, fhþ. finf-zehan, gotn. fimf-taihun, sjá -tán, -tján og tíu, to. fimmtíu, †fimmtigi ‘50’ < fimmtigi, fimmtigu (eiginl. þf. af fimm tigir), no. fimm h., fimma kv. (nísl.) ‘fimmdeplað spil,…’ og fimmund kv. ‘tiltekið tónbil’.


fimur l. ‘lipur, liðugur’; sbr. fær. fimur (s.m.), nno. og d. fim ‘röskur, laginn’, sæ. máll. femmer ‘laginn, fljótur’, d. máll. fimmer ‘önnum kafinn’, ffrank. fimich ‘fær, lærður’. Vafasamt er hvort vgerm. gyðjuheitið Fimmilene er af þessum toga. Lo. fimur virðist ekki eiga marga ættingja í öðrum ie. málum, en hefur verið tengt við fír. éim, ém (< *peimi-) ‘fljótur’. Vafasamt. Af fimur er dregin so. að fima(st) † ‘flýta sér’, sbr. nno. fima seg (s.m.) og fimla og fimra ‘fálma’, jó. fimre ‘dilla, dingla; hlaupa léttilega’; fimi, fimni kv. ‘lipurð, fimleiki’, einnig í samsetn. eins og leikfimi, orðfimi og vélfimi. Þótt óvíst sé um ie. framættir lo. fimur sýnist það hafa eignast fjölskipað ættlið í germ. málum. Sjá fám og fum (1).