gjör fannst í 4 gagnasöfnum

gjör Hvorugkynsnafnorð

gjöra Sagnorð, þátíð gjörði

gjöra (einnig gera) gjörði, gjört

3 ger, †gerr, †gjo̢rr, †go̢rr l. ‘fullbúinn, tilbúinn’; sbr. ger-, gjör-, †gør- áhersluforliður; sbr. fær. ger-, d. gør- í gersemi, gørsum og fsæ. gor, gör, fd. gør ‘tilbúinn’, fe. gearu, fsax. garu, fhþ. garo ‘útbúinn, fullbúinn’, sbr. einnig fsæ. rúnar. karuʀ; < germ. *garwa-, *garwu-. Sjá gera (1).


6 ger, gjör, †gerr, †gjo̢rr, †gørr ao. mst. ‘rækilegar, betur’; < *garwiʀ < *garwiz. Sjá ger (3) og gerva (2).


1 gera, gjöra, †gerva, †gjo̢rva, †gøra, †gørva s. ‘búa til, mynda, aðhafast, útbúa, framkvæma,…’; sbr. fær. gera, nno. gjera, sæ. göra, d. gøre (d. rúnarista kaurua, kirua); fe. gearwian, gierwan ‘útbúa, sjóða’, fsax. gerwian, garuwian, fhþ. garawen ‘fullgera, útbúa’. Í norr. málum hefur so. víðari og almennari merk. en í vgerm., enda komið þar að nokkru í stað fyrirrennara, sbr. e. og þ. so. do, tun, sem týnst hefur í norr. Augljóst virðist að so. sé mynduð af lo. ger (3) (gjo̢rr, gerr, go̢rr), sbr. fe. gearo ‘tilbúinn’, fsax. garu ‘tilbúinn, útbúinn, skreyttur’, fhþ. garo, garawēr ‘tilbúinn, útbúinn’, nhþ. gar ‘tilbúinn, fullþroska, nógu soðinn, meyr’. Uppruni lo. umdeildur, en líkl. < germ. *garw(i)a- og sk. lat. formus, gr. thermós ‘heitur’, fi. gharmá- ‘varmi’, fsl. gorěti ‘brenna’, af ie. rót *gher- ‘hita’. Merkingin ‘tilbúinn, fullgerður’ hefur þá æxlast af ‘fullhitaður, nógu soðinn (eða gerjaður)’, sbr. fi. pakvá- ‘soðinn, fullþroska, tilbúinn’, af pac- ‘sjóða’ og sennileg merkingartengsl milli gerð (1) og gerð (3). Lo. ger (3) (gjo̢rr, go̢rr) tæpast úr *ga-arwa-, sk. ör (3) eða af ie. *gher- í garður og gyrða. Sjá ger (2 og 3), gerð (1 og 3), gervi, gor, gormur og gyrja.


gjör, †gjo̢r h., sjá ger (2); gjör-, †gjo̢r-, sjá ger (3); gjöra, †gjo̢ra s., sjá gera (1); †gjo̢r(r) l., sjá ger (3), gjörla ao., sjá gerla.