hana fannst í 6 gagnasöfnum

Hani Karlkynsnafnorð, örnefni

hani Karlkynsnafnorð

hún Persónufornafn

hana (sjá hún)

hani -nn hana; hanar hana|gal

hún hana, henni, hennar hún hlakkar til; hana langar heim; henni finnst gaman; hennar er saknað

hana upphrópun

sagt þegar e-ð hefst, er afhent eða lokið

hana, nú geturðu byrjað

hana nú

hérna hefurðu það


Fara í orðabók

hani nafnorð karlkyn

karlkyns hænsni


Sjá 2 merkingar í orðabók

hún fornafn

(3. persóna eintala) kona (eða kvenkyns vera, t.d. stelpa eða tík) sem rætt er um eða vísað til

hún heitir Kristín

heyrirðu hvernig hún malar þegar ég klóra henni bakvið eyrun

hún sagði að við mættum baka hennar vegna


Sjá 3 merkingar í orðabók

hana fornafn
Fara í orðabók

hani no kk (karlfugl)
hani no kk (montinn maður)

þgf.et. hún eða húni. Draga fána að hún(i).

Lesa grein í málfarsbanka


Viðskeytið -na hefur sterka bendivísun og var það algengt í fornu máli, sbr.:

þá spurði Halli hvað hann segði tíðinda. Ekki enna, [< enn-na ‘enn þá’]“ sagði hann (ÍF IX, 74);
Eigi þérna [‘ekki þér þarna’] (Mork 280);
Er þatna [‘er það svo’] (f14 (Pst 459)).

Í nútímamáli má sjá –na-viðskeytið í ýmsum smáorðum, t.d.: gjarna; hana (nú); hérna, núna; svona; þarna og í gærna (m19 (JThSk II, 257)).

Orðasambandið alla vega/vegana er algengt í fornu máli og þar ber tvenns að gæta. Í fyrsta lagi er þar á ferð flt.-myndin vegar (ekki vegir) og í öðru lagi kemur viðskeytið -na fram í allnokkrum afbrigðum, t.d.:

stóðu alla vega [‘algerlega; að öllu leyti’] mót Gyðingum (Stj 456);
alla vegna [‘hvarvetna; alls staðar’] um jörðina (1. Mós 1, 2 (Stj 10));
Fjóra menn sendi hún fjögurra vegna [‘á fjóra vegu; í fjórar áttir’] í byggðina (Flat II, 105).

Á 16. öld hljóp mikill vöxtur í viðskeytið en hér verður aðeins eitt dæmi tilgreint úr Guðbrandsbiblíu:

beggja vegana hjá portinu (Esek 40, 7 (GÞ)) > beggja vegna.

Í síðari alda máli eru auðfundin fjölmörg dæmi um fornu merkinguna, t.d.:

Þess vegna sé og manni þeim alla vegana [‘með öllum hætti’] hallmælt, sem hefur í ljós leitt sögu þessa (m18 (Klím 9));
tekur oss vara fyrir djöflinum það hann sífellt veiti oss eftirgöngu alla vegana (1. Pét Form (OG)).

Í nútímamáli er loks að finna nýja merkingu ‘hvað sem öðru líður; að minnsta kosti’, t.d.:

Hann sagðist kannski verða of seinn en lofaði að koma alla vega;
Maður sem svíkur vini sína er alla vegana orðinn óalandi og óferjandi;
Jólin koma frá hjartanu, alla vega hjá börnunum;
Hann skal alla vega fá að bæta tjónið sjálfur.

Hér kann að gæta áhrifa frá ensku (anyway).

Jón G. Friðjónsson, 2.4.2015
 

Lesa grein í málfarsbanka

1 hana uh. (17. öld) í staðarlegri merkingu, sem næst ‘hérna hefurðu það’ e.þ.u.l. Líkl. leitt af ábfn.-stofninum *he-, *ha- (ie. ḱe-, *ḱo-), sbr. fsax. og fe. hē, ne. he ‘hann’, lat. ce-do ‘komdu með þetta’ og hi-c(e) ‘þessi’, og ao.-viðskeytinu -na, sbr. hérna og þarna og þana.


2 hana, †hána fn. (3.p.et.þf.kv.). Sjá hún (1).


1 hani k. ‘karlfugl hænsfugla; krani, ventill, byssubógur; fljótfær og hvikull maður; árrisull maður (niðrandi); ullarvöndull, (aflangur) ullarlagður’; sbr. fær. hani, nno., sæ. og d. hane, fe. hana, fsax. og fhþ. hano, gotn. hana. Sk. lat. canō, fír. canim ‘ég syng’, gr. ēi-kanós ‘hani’ (eiginl. árgali), tokk. A kanṃ, B kene ‘lag, hljómfall’. Sjá hæna (1 og 2) og hænsn(i). Fyrstnefnda merk. ísl. orðsins upphafleg, aðrar afleiddar, sumar aðfengnar.


2 hani k. (nísl.) ⊙ ‘smáspölur sem báti er kippt upp í einu við setningu’: setja bát á hönum ɔ í smákippum. Uppruni óljós, hugsanlega leitt af uh. og hvatningarkallinu hana (1). Sbr. kok (2).


1 hún, †hon, †hón kv. af fn. hann (s.þ.); < *hānu < *hānō.