nærri fannst í 7 gagnasöfnum

nærri STIGB nær, næst

nærri forsetning/atviksorð

nálægt (e-m/e-u)

ég vil helst búa nærri miðborginni

það er óþægilegt að sitja of nærri leiksviðinu


Sjá 5 merkingar í orðabók

nærri ao (nálægt)

Fremur en að nota orðið nærliggjandi kemur til greina að nota orðin: nálægur, nærri, í grenndinni.

Lesa grein í málfarsbanka


Atviksorðið nær(ri) (nær, næst) er í frumstigi oft notað sem forsetning með þágufalli: það er nær(ri) sanni, það er maður nærri landi, nær(ri) því.

Lesa grein í málfarsbanka


Ýmsir ákvæðisliðir (allt að, hátt í, sem svarar, nærri, nálægt) stýra falli og ef fallstjórn þeirra er frábrugðin fallstjórn aðalliðar er fallanotkun stundum á reiki í nútímamáli, þ.e. ýmist ræður aðalliður falli eða ákvæðisliðurinn, t.d.:

Spara allt að tveimur milljónum – Spara allt að tvær milljónir;
Allt að tveimur milljónum kr. er saknað – Allt að tveggja milljóna kr. er saknað;
Vatn í ám hefur hækkað um allt að tveim metrum – Vatn í ám hefur hækkað um allt að tvo metra;
Skuldir nema hátt í einni milljón króna – Skuldir nema hátt í eina milljón króna; Bíllinn er til sölu fyrir sem svarar tveimur milljónum króna – Bíllinn er til sölu fyrir sem svarar tvær milljónir króna;
Byggingin kostaði nærri sex milljónum – Byggingin kostaði nærri sex milljónir; Nálægt 40 skipum eru á veiðum – Nálægt 40 skip eru á veiðum;
Nálægt 350 kandídötum verða brautskráðir á þessu ári – Nálægt 350 kandídatar verða brautskráðir á þessu ári.

Dæmi sem þessi eru auðfundin í dagblöðum og fjölmiðlum nútímans. Breytinguna má trúlega rekja til þess að ákvæðisliðirnir hafa glatað merkingu sinni, hafa þess í stað fengið merkingarlítið hlutverk. Þessu var á annan veg háttað í fornu máli, þar stýrir sá liður sem næst stendur falli, t.d.:

Þeir voru alls á þriðja tigi manna (Ísl 1604);
Hafði hann á þriðja tigi manna (Sturl I, 368);
og hafa þeir á þriðja hundraði og ætla að Sighvati (Sturl I, 368);
ríða suður um land og hafa á öðru hundraði manna (Sturl I, 376);
hafði á fjórða hundraði manna (Sturl I, 377);
þeir höfðu nær þremur hundruðum báðir (Klm 13);
Þá er Haraldur konungur var nær sjötugum að aldri (Flat I, 46);
Nær sex tigum féll hirðmanna (Flat III, 182).

Slík notkun virðist eftir lauslega leit einhöfð fram á síðari hluta 19. aldar og er enn algeng í nútímamáli. Til gamans skulu tilgreind tvö dæmi frá 19. öld:

Í mörgum þessum húströllum [‘skýjakljúfum’] í Chicagó eru allt að fjórum hefjurum [‘lyftum’] allt af á ferðinni (Ísaf 1892, 203);
en þó fengu menn það, í sumar sem leið, allt að 6000 tunnum byggs (Rvp II, 70 (1848)).

Jón G. Friðjónsson, 2015

Lesa grein í málfarsbanka

nálægur
[Læknisfræði]
samheiti nærri
[enska] approximal

nærri
[Erfðafræði]
samheiti nærliggjandi
[enska] proximal

1 nærri, †né̢r(r)i l.mst. ‘nálægari’; sbr. fær. nærri, nno. nærre (< *nēhwizǣ), langa r-ið ekki upphaflegt fremur en í né̢rr (nýtt) mst. af nær (1). Af sama toga er hst. næstur, †né̢str, sbr. fær. næstur, nno. og d. næst, sæ. näst, fhþ. nāhist (nhþ. nächst) < *nēhwista-. Sjá - (4), nánd og nær (1); sbr. og næsta kv. ‘nálægur tími’, sbr. fær. næsta (s.m.).


2 nærri, †né̢ri ao. ‘nálægt’; sbr. nno. nære; líkl. myndað af nær (1) með endingunni -i, e.t.v. til samræmis við orð eins og fjarri.