niður fannst í 7 gagnasöfnum

niður 1 -inn niðar hann hlustaði eftir nið(i) lækjarins

niður 2 -inn niðs/niðjar; niðjar niðja|mót; niðja|tal

niður 3 setjast niður; fara niður í bæ

niður atviksorð/atviksliður

um stefnu að stað sem er neðar en viðmiðunarstaður

kötturinn klifraði upp í tréð en komst ekki aftur niður

mig sundlaði þegar ég horfði niður af þakinu


Fara í orðabók

niður nafnorð karlkyn

frekar þungt hljóð áþekkt hljóði í rennandi vatni

niðurinn frá umferðinni truflar nætursvefn hans


Fara í orðabók

Atviksorðið niðri er notað um dvöl: vera niðri í fjöru. Atviksorðið niður er nota um hreyfingu: fara niður í fjöru.

Lesa grein í málfarsbanka


Athuga ber að tala fremur um norður og suður í heiminum en „upp“ eða „uppi“ og „niður“ eða „niðri“. Sagt er: suður til Afríku, suður í Afríku, norður til Kanada, norður í Kanada (ekki „niður til Afríku“, „niðri í Afríku“, „upp til Kanada“, „uppi í Kanada“).

Lesa grein í málfarsbanka


Ritað er niðurkominn í einu orði.

Lesa grein í málfarsbanka

Niður
[Hugbúnaðarþýðingar]
[enska] Down

niður
[Læknisfræði]
[skilgreining] Mjúkt blásturshljóð eða murr sem heyrist við hlustun.
[enska] souffle

niður ao
[Læknisfræði]
samheiti neðri
[skýring] Vísar niður eða í það sem er neðar.
[gríska] kata-,
[enska] cat-

niður ao
[Læknisfræði]
samheiti niðurstefnu-
[skilgreining] Í stefnu niður á við.
[enska] inferiad

suð hk
[Læknisfræði]
samheiti niður
[skýring] Vísar í ógreinilegt, lágt og oft langdregið hljóð, sem getur heyrst við hjarta- eða æðahlustun.
[enska] hum

suð
[Raftækniorðasafn]
samheiti niður
[sænska] surr,
[þýska] Summen,
[enska] buzz

niður
[Lögfræðiorðasafnið]
[skilgreining] Afkomandi í karllegg, sbr. Grágás.

1 niður k. (17. öld) ‘kliður, ymur (einkum hljóð frá vatnsfalli eða sjó)’. Líkl. s.o. og gniðr † ‘sjór’ (í þulum), sbr. nið (2 og 3) og físl. gniða, nno. gnida, fær. gníggja, d. gnide ‘núa’. Orðið merkti þá upphaflega nugg- eða sarghljóð; (niður hefur e.t.v. tengst og blandast gnyð(u)r. Sjá gnyðja).


2 niður k. † ‘ættingi, afkomandi, sonur’; sbr. fsæ. niþjar (nf.ft.) s.m., fe. niððas (ft.) ‘menn’ og gotn. niþjis ‘ættingi’. Orðið hefur stundum verið tengt nift og nefi og talið < *niþja- < *ne(p)tio-, en það er vafasamt, m.a. hljóðfarslega; líkl. fremur samsvörun við fi. nítya- ‘eiginn’, af ni- af *en(i)-, sbr. í og inn, og viðsk. *-tio-, eiginl. ‘sá sem dvelst (inni) í sama húsi, húsfélagi, ættmaður’, sbr. gall. þjóðflokksheitið Nitio-broges, andr. Allobroges (sjá mörk (1)). Sjá niðji og niðjung(u)r.


3 nið(u)r eða Nið(u)r k. † ormsheiti (í þulum, líkl. ungt); sbr. nno. ne, Ne gælu- eða felunafn á ormi. E.t.v. sk. niða, nið (1 og 2) og niður (1) og gniða (frekar en ao. niður) og upphafl. merk. þá ‘sá sem niðar, nýr, sargar jarðveginn eða skríður’.


4 niður ao. ‘í átt til neðri staðar’; sbr. fær. niður, nno. ner, sæ. neder, ner, d. neder (nno., sæ. og d. líka ned), fe. niðer, fsax. nithar og fhþ. nidar (nhþ. nieder). Sbr. einnig fi. nitará̄m ‘niður’, fpers. (avest.) nitǝma-, gr. né(i)atos ‘neðstur’, fsl. nizŭ ‘niðri’, fi. og arm. ni ‘niður’; ni- er e.t.v. < *eni-, hugsanlega sk. í (< *in, *en) og inn ‒ og hefur fengið viðsk. *-þ(e)r < *-ter(o)-, líkt og í fs. viður, aftur o.fl. ao. Sjá nið (1) og niðri.