rosalega fannst í 5 gagnasöfnum

rosalega Atviksorð, stigbreytt

rosalegur Lýsingarorð

rosalega

rosalegur -leg; -legt STIGB -ri, -astur

rosalega atviksorð/atviksliður

til áherslu: mjög

það var rosalega gott að koma heim úr ferðinni

rosalega ertu í fallegum jakka


Fara í orðabók

rosalegur lýsingarorð

mjög mikill

fjöldi nemenda í skólanum er rosalegur

í landinu er rosalegt atvinnuleysi

hún er alveg rosalegur málvöndunarmaður

það er rosalegt <að heyra fréttirnar>


Fara í orðabók

No. ofsi (kk.) merkir m.a. ‘ofstopi, skapbræði, mikill ákafi’ og er það algengt í beinni merkingu í fornu máli, t.d.:

þá munu margir menn mæla að þetta sé meir af ofsa mælt en mikilli fyrirhyggju ef þú neitar slíkum manni sem Bolli er (ÍF V, 129).

Eignarfallsmyndin ofsa- er alkunn sem herðandi forskeyti, t.d.:

ofsaakstur, ofsafenginn; ofsakátur; ofsalegur; ofsamenni og ofsarok.

Margar slíkar nýmyndanir má kalla börn síns tíma, þær koma og fara nánast eins og tískufyrirbæri. Sumum kann að þykja lítil reisn yfir tjáningum eins og ofsafínn; ofsalega gaman/flott; ofsaleg kaffidrykkja; ofsalega siðprúður eða ofsalega spennandi en ætla má að það sé hluti af málkennd manna að geta myndað og skilið orð og orðasambönd af þessum toga. Og svo mikið er víst að hliðstæð dæmi eru allgömul, t.d.:
                                                                                                                     
vex honum ábótanum ofsa mikil forvitni á, hveim hætti [‘með hvaða hætti’] er þetta man verða (s13 (Thom 153));
Var mikið hallæri um veturinn og veður ofsa hörð og lágu við hafísar (Laur 77 (1500)) og
vér höfum komið á flótta kristnum mönnum hér innan lands en fengið ofsa fé oss til handa (Elis 20 (1450–1475) (ONP)).

No. rosi (kk.) merkir m.a. ‘regn og óþurrkur; regn- og vindasöm veðrátta’, sbr.:

gengu á stundum rosar miklir, eldingar og reiðarslög (f19 (Klp I, 64));
Rosi merkir óstöðugt veður með stormi og rigningu (s18 (SvPFerð 634 (OHR));
Héldust þá jarðbönn öll jól út með rennudrifi og rosum (s17 (Ann I, 683)) og
Vetur ... regna- og stormasamur með sífelldum rosum (s17 (Ann II, 660)).

Elsta dæmi um. lo. rosalegur með vísun til veðurhorfa er frá síðari hluta 19. aldar:

ef rosalegt þykir útlitið (ms19 (SóknRang 254 (OHR))), sbr. einnig:
Veðrið er enn ákaflega kalt og rosalegt (Bjarki 1902, 30–33 (OHR)).

Í yngri dæmum virðast öll tengsl við upprunann horfin, hin herðandi merking er ein eftir: rosalegur afleikur; rosaleg tíðindi; rosaleg frekja og rosalegur fylliraftur.

Lo. ferlegur merkir ‘tröllslegur, hrikalegur, afar stór; herfilegur, forljótur’ og er fyrri liðurinn fer- skyldur firn (hk.). Þetta er eitt þeirra orða sem notuð eru í fremur víðri, herðandi merkingu, t.d.:

ferleg óheppni; ferleg grein; e-ð er ferlega sárt/kvalafullt og Þetta var alveg fellegt/ferlegt.

Dæmi úr síðari alda máli eru fjölmörg, t.d.:

Var hann hið ferlegasta tröll (m19 (ÞjóðsJÁ II, 473));
uxi þessi ... er hið ferlegasta blótneyti (17 (Munn 79));
*Þá mun alls kyns / auðnan vaxa, / ferlegur auður / og fríðar hnossir (16 (ÓlDavÞul 11)).

Dæmi úr fornu máli eru með samlögun, sbr. Hákonar sögu Hákonarsonar:

Þeir fóru norður allt í Sóknadal til bús þess er átti Ívar í Berudal og gjörðu þar marga felliga hluti, (s15 (AM81 370)) og Valdimars sögu:
fylldist ... felligs fjandskapar (s15 (Vald 73)).

Jón G. Friðjónsson, 29.10.2016

Lesa grein í málfarsbanka