voða fannst í 7 gagnasöfnum

voð Kvenkynsnafnorð

voði Karlkynsnafnorð

voð -in voðar; voðir voð|meiður

voða þetta var voða sárt

voði -nn voða; voðar fara sér að voða; voða|atburður; voða|eldur

voð nafnorð kvenkyn

ofinn dúkur, ofið klæði, teppi, ullarábreiða


Fara í orðabók

voða atviksorð/atviksliður

til áherslu: mjög

kettlingarnir eru voða sætir


Fara í orðabók

voði nafnorð karlkyn

háski, hætta, tjón

fara sér að voða

leggja sig í hættu

stofna honum í hættu

stofna <landbúnaðinum> í voða

leggja sig í hættu

stofna honum í hættu


Fara í orðabók

voð no kvk

voði no kk
það er allt í voða
standa í voða
stofna <öllu> í voða
deyja af voða
fara sér að voða
Sjá 12 orðasambönd á Íslensku orðaneti

Það mun gömul saga og ný að ákveðið rof verður á milli samtímans og þess sem var og er þá oft talað um firringu eða kynslóðabil. Fyrir liðlega fjörutíu árum las eg í blaði að mikill meirihluti þýskra barna hefði ekki hugmynd um hvaðan egg og mjólk kæmi og þótti mér það með miklum ólíkindum en kannski er þetta ekkert skrýtið því að það læra börn sem fyrir þeim er haft. Þau börn og unglingar sem hafa engin tengsl við búskap né reynslu af skepnuhaldi hafa einungis óbeina þekkingu á þessum hlutum og hún er jafnan ótraustari en kunnátta byggð á reynslu. Sama á ugglaust við um aðra þætti sem voru hluti af almennri þekkingu til skamms tíma en eru nú flestum gleymdir og grafnir. Þannig má ætla að ungt fólk velti því nú lítt fyrir sér hvernig fatnaður verður til en myndmál, sem vísar til spuna og vefnaðar, var fyrri kynslóð gagnsætt og lifandi. Eftirfarandi klausa er fengin úr grein sem skáldjöfurinn Stephan G. ritaði árið 1919 og hún gefur nokkra innsýn í veröld sem var:

Íslenska alþýðan falast eftir sögu að fyrra bragði þó lítið verði enn sagt annað en ártöl og mannanöfn. Sjálfur söguþráðurinn verður óspunninn enn lengi, og sumt má ekki tæta [‘tæja, vinna ull’] í hann nú, sem til er þó. En hver árbók er þó hnot [‘þáttur’] í þá voð, sem Saga mun útkljá [‘spinna á enda’], og þær munu rekjast best, sem undnar [‘spunnar’] eru einfaldast (StGStBr 336–337 (1919)).

Hætt er við að orðfæri og myndmál í klausunni sé mörgum framandi en athyglisvert er að Stephan heldur sömu mynd í henni allri. Merking sumra þeirra orða sem þar eru er ekki tilgreind í orðabókum. Þetta á t.d. við um orðið hnot í merkingunni ‘þáttur’. Sú merking sem kann að tengjast merkingunni í klausunni er ‘bandrjúpa’ en hana er að finna í Íslenskri orðabók. Hér sem endranær er það þó samhengi í raunverulegu notkunardæmi sem sýnir best merkinguna.

Jón G. Friðjónsson, 9.4.2016

Lesa grein í málfarsbanka

voð
[Læknisfræði]
[latína] tapetum

voð, †váð kv. ‘ofinn dúkur, klæði, (ullar)ábreiða; segl (í skáldam.); stórt net’; sbr. fær. váð, nno. våd kv., sæ. våd kv. í svipaðri merk., jó. våd og d. vod ‘nót’; fe. wǣd (ne. weed) ‘fatnaður’, fsax. wād og fhþ. wāt ‘klæði’. Af ie. *(a)u̯ē-dh- ‘vefa’; sbr. lith. áudžiu, áusti ‘vefa’ og ū̃das ‘álafæri’. Sjá vaður (1) (hljsk.); ath. auður (1) og auðinn. Rótskyld orð eru gotn. gawidan ‘binda saman’ og gawiss ‘tengsl’ (af ie. *u̯edh-) og sæ. máll. ydd, ödd ‘taumur, aktaumar (á uxa)’. Merkingin ‘nót, net’ í ísl. orðinu er líkl. komin úr d. vod þar sem sennil. hefur orðið samblöndun á orðunum vaður (1) og váð. Sjá væða (2).


voði, †váði k. ‘háski; tjón, slys; hættulegur hlutur,…’; sbr. fær. váði, nno. våde k., nsæ. våda kv., fsæ. vaþe k., d. våde (fd. wathæ) í svipaðri merk. Líkl. af (1 og 2) (< *wanhaðan- eða *waiwaðan-). Sjá (1 og 2) og vondur.